Heelwat Xhosa’s kies Afrikaans vir “beter toekoms”

STELLENBOSCH – ʼn Beduidende aantal Xhosa sprekendes word elke jaar, vir die afgelope paar jaar, by die oorwegend Afrikaans-medium, Lückhoff Senior Sekondêre Skool in Idasvallei ingeskryf.

Die meerderheid, indien nie almal, van hierdie leerders is woonagtig in Kayamandi; loopafstand van twee hoërskole, waar opvoeding in hul moedertaal aangebied word. Tog verkies hulle om vroeër op te staan en vir ‘n taxi te betaal om hulle na ‘n ander skool te vervoer.

Maphelo Ntshanga, skoolhoof van Kayamandi Hoërskool, is van mening dat daar ‘n persepsie is dat “dit beter gaan aan die ander kant van die rivier”. Volgens verlede jaar se matriek eindresultate is dit nie noodwendig die geval nie: In 2013 het 90.5% persent van  Makupula Hoër, in Kayamandi, se matriekulante geslaag, ietwat hoër as Lückhoff SSS se 88%.

Sherine Barends, adjunk-hoof van Lückhoff, voer aan dat sowat 20% van hul studente korps se moedertaal Xhosa is. Sy sê ook verder dat die leerders wat wel presteer ander Xhosa sprekende ouers motiveer om ook hul kinders by hierdie skool in te skryf.

Volgens me. Barends is die realiteit egter dat slegs 50% van hierdie leerders graad 10 vlak haal. Sy voer verder aan dat “die enigste tyd wanneer hierdie kinders formele Afrikaans praat tydens kontaksessies met opvoeders is” en dat “hulle ongemaklikheid met die taal hulle dikwels frustreer”.  

Sikelela Tabata (18), graad 12 -leerder van Lückhoff, sê soos ander Xhosa-sprekendes by die skool is sy die produk van ʼn Afrikaanse laerskool in die gebied.

Haar ouers en bure kon nooit rêrig Afrikaans praat nie en kon haar nooit met met tuiswerk help nie. Sy vertel hoe sy dikwels alleen gevoel het en op haar eie moes sukkel.

Tog is haar jonger suster ook by die Afrikaanse skool ingeskryf. Glorious Tabata, Sikelela se ma, verduidelik dat alhoewel sy nie self Afrikaans kan praat nie, dit nog altyd haar wens was dat haar kinders die taal vlot sal kan praat, met die hoop op ʼn “beter toekoms”. 

Simthembile Xeketwana, junior isiXhosa dosent by die Universiteit van Stellenbosch, glo talle isiXhosa sprekendes glo dat Afrikaans hoër geplaas is op die “denkbeeldige hiërargie van tale” en verkleineer dan so hul moedertaal. Verder sê Xeketwana dat die aanleer van Afrikaans deur die swart mens in Stellenbosch gesien kan word as gereedkap om werk te kry en om in te pas.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s